.JPG){kind=link}
Przykłady warszawskiej gwary żydowskiej na wystawie "Warszawa Warsze"
Gwara warszawska (język warsiaski) – regionalna gwara języka polskiego używana przez niektórych mieszkańców Warszawy. Od roku 1945 w zaniku.
Gwara warszawska powstała najprawdopodobniej w XVIII wieku z nałożenia się na substrat polski licznych zapożyczeń z mazowieckiej odmiany polszczyzny, a także języków obcych używanych przez mieszczan i dwór królewski, a w XIX wieku wzbogaciła pod wpływem niemczyzny, a potem języka rosyjskiego. Bardzo charakterystyczne dla gwary warszawskiej jest wymawianie głosek "kę", "gę" jako "kie", "gię" itd.
Do wybuchu II wojny światowej w Warszawie istniały dodatkowo lokalne gwary składające się na język warszawski. Były to m.in.:
- gwary dzielnic: praska, staromiejska, powiślańska
- gwary zawodowe: dorożkarska, drukarska, straganiarska, policyjna
- gwara przestępcza
- gwara żydowska (lokalna odmiana języka jidysz)
Wybuch powstania warszawskiego i jego porażka okazała się fatalna w skutkach dla gwary warszawskiej – ogromna większość jego użytkowników zginęła, a wielu innych zostało wywiezionych. W mieście pozostało niewiele osób (160 tysięcy z prawie 1,7 miliona przedwojennych mieszkańców). Po wojnie do miasta sprowadzali się głównie ludzie spoza Warszawy, którzy nie mieli nigdy styczności z gwarą stolicy – dlatego też doprowadziło to do powolnego zaniku tej gwary.
Współczesne słowa potoczne pochodzące z gwary warszawskiej[]
Współcześnie zachowało się sporo określeń, pochodzących z gwary warszawskiej. Są to przykładowo:
- alpaga – tanie wino
- badylarz – podmiejski hodowca warzyw
- baletować – bawić się
- balety – zabawa
- browar – piwo
- chawira – mieszkanie
- chojrak – łobuz
- cichobiegi – kapcie
- cwany, cwaniak (od: szczwany) – sprytny, spryciarz
- dola – część zysku
- facjata – twarz
- ferajna – towarzystwo
- fuszerka – źle wykonana praca
- frajer – człowiek łatwowierny, naiwny
- gablota – taksówka, samochód
- git – dobrze
- jarać – palić papierosy
- kanar – kontroler biletów
- kapota – płaszcz
- kimać – spać
- kit – kłamstwo
- kojo – łóżko
- lewy – kradziony
- makówka – głowa
- mamer – areszt, więzienie
- melinować – chować
- nygus – leń, obibok
- odsiadka – odbycie kary w więzieniu
- patrzałki – okulary
- pekin – zatłoczony dom czynszowy
- pet – niedopałek
- piter, piterek – portmonetka
- raban – zamieszanie
- raszpla – brzydka kobieta
- siksa – dziewczyna
- sprawa – interes
- spust – apetyt
- starówka – określenie Starego Miasta
- szamać – jeść
- szemrany – podejrzany
- szmelc – coś bez wartości
- taryfa – taksówka
- taryfiarz – taksówkarz
- ustrojstwo – urządzenie
- winkiel – róg
Zobacz też[]
- prof. Bronisław Wieczorkiewicz
- Wiech
- Kercelak