Tekst źródłowy strony Kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny na Krakowskim Przedmieściu

{{DisambigR|kościoła na Krakowskim Przedmieściu|[[Kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny]]}}
[[Plik:Kościół_Wizytek_(Krakowskie_Przedmieście).JPG|right|thumb|250px|Kościół Wizytek]]{{zabytek|right|246}}
[[Plik:Kościół Wizytek.JPG|right|thumb|250px|Kościół Wizytek]]
'''Kościół p.w. (Opieki) św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi''' ('''[[:wikipedia:pl:Wizytki|Wizytek]]''') znajduje się przy [[Ulica Krakowskie Przedmieście|Krakowskim Przedmieściu 34]], naprzeciw wylotu [[Ulica Królewska|ulicy Królewskiej]]. Niezniszczony [[Warszawa w okresie II wojny światowej|podczas II wojny światowej]] kościół uważany jest za jedno z najwybitniejszych dzieł architektonicznych w [[Warszawa|Warszawie]].

==Historia==
[[Plik:Kosciol Wizytek .JPG|right|thumb|250px|Widok na fasadę kościoła Wizytek przed remontem]]
[[Plik:Kościół Wizytek wewnątrz.JPG|right|thumb|250px|Wnętrze kościoła]]
[[Plik:Ambona kościół Wizytek.JPG|right|thumb|250px|Ambona w kształcie łodzi]]
Historia przybycia zakonu Wizytek (powstałego w [[1610]] roku w [[:wikipedia:pl:Annecy|Annecy]] we Francji z inicjatywy św. Franciszka Salezego) do Warszawy sięga [[Warszawa w XVII wieku|XVII wieku]], a konkretnie roku [[1649]], kiedy to [[Maria Ludwika Gonzaga]] rozpoczęła prośby we Francji o sprowadzenie do [[Warszawa|Warszawy]] zakonu Wizytek, które uważane były za łagodne w regule, inaczej niż istniejące już w Warszawie zakony Brygidek, Bernardynek czy Karmelitanek.

===Podróż Wizytek do Polski===
Na drodze Wizytek stanęło jednak sporo problemów: najpierw przekonane do przyjazdu Wizytki z Paryża poprosiły o zgodę lokalnego arcybiskupa, a ten odmówił. [[Maria Ludwika Gonzaga|Maria Ludwika]] za pośrednictwem przebywającej we Francji panny de Moignon, nalegała koniecznie, aby sprowadzić Wizytki. Siostry z Paryża wskazały klasztor w Annecy, aby tam się udać. Tam biskup wydał już zgodę, jechać chciało pięć sióstr, a kolejnych siedem wzięto z klasztoru w Troyes. Zebrały się one w Annecy i wyruszyły do Paryża, a stamtąd do portu w Dieppe, skąd statkiem miały ruszyć do Gdańska.

Podróż też jednak przynosiła kolejne problemy – nie odpłynęły od razu ze względu na burzę, udało się to dopiero 20 sierpnia [[1653]] roku. Pomimo znakomitych przygotowań do wyprawy, miały jednak pecha, gdyż po drodze napadli je angielscy korsarze i zrabowali. Przerażone siostry wróciły do Francji, nie chcąc ponownie podróżować do Polski. Namówiły więc siostry z Akwizgranu na podróż – te już jednak przyjechały do Lubeki, a stamtąd morzem do Gdańska, skąd powozami dojechały do [[Warszawa|Warszawy]].

===Budowa świątyni===
W [[Warszawa|Warszawie]] zastały przygotowany już dla nich między [[Pałac Kazimierzowski|Pałacem Kazimierzowskim]] a [[ulica Karowa|ulicą Karową]] drewniany klasztor i kościół, do którego 31 lipca [[1654]] zostały uroczyście wprowadzone. Został on jednak zniszczony w czasie [[potop szwedzki|potopu szwedzkiego]], wobec czego 3 października [[1664]] roku [[Maria Ludwika Gonzaga]] położyła kamień węgielny pod budowę nowego murowanego kościoła, który niedokończony spłonął w [[1695]] roku. Budowę nowego rozpoczęto dopiero w [[1728]] roku wg projektu [[Gaetano Chiaveri]]ego, z fundacji [[Elżbieta Sieniawska|Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej]]. Po przestoju prac w latach [[1731]]-[[1754]], kościół dokończono wg projektów [[Efrain Szreger|Efraima Szregera]] i [[Jakub Fontana|Jakuba Fontany]], dzięki czemu w [[1761]] roku kościół był już gotowy, poświęcony 20 września [[1761]] roku przez biskupa kijowskiego [[Józef Andrzej Załuski|Józefa Andrzeja Załuskiego]].

===Okres do współczesności===
W tym kościele w latach [[1825]]-[[1826]] [[Fryderyk Chopin]] grał na organach, ale zazwyczaj po mszy, kiedy to ćwiczył najczęściej świeckie melodie. Wówczas był kościół uważany za akademicki (dziś jest nim [[Kościół św. Anny na Krakowskim Przedmieściu|kościół św. Anny]]). W [[1847]] roku przeprowadzono jego rewaloryzację pod okiem [[Henryk Marconi|Henryka Marconiego]]. Od tamtego czasu kościół przetrwał w niezmienionym stanie do dziś, nie został uszkodzony nawet [[Warszawa w okresie II wojny światowej|podczas II wojny światowej]] dzięki wstawiennictwu niemieckiego kapelana wojskowego, który był jego miejscem postoju. Siostry jednak, które prowadziły m.in. szpital powstańczy, musiały opuścić klasztor po upadku [[powstanie warszawskie|powstania warszawskiego]].

[[Warszawa w okresie PRL-u|W latach 80. XX wieku]], w ramach eksperymentu, fasadę pokryto tynkiem o musztardowym kolorze. W [[2008]] roku został wyremontowany dach świątyni, natomiast latem [[2009]] roku rozpoczęła się renowacja fasady kościoła wg projektu [[Dorota Śliwińska|Doroty Śliwińskiej]] i [[Wiesław Procyk|Wiesława Procyka]]. Najpierw laserem wyczyszczono rzeźby, potem uzupełniono kamienne ubytki. Na końcu fasadę pomalowano w jasnych, piaskowcowych barwach, takich, jakie ma kościół na obrazach [[Canaletto|Canaletta]]<ref>[http://miasta.gazeta.pl/warszawa/1,34888,6807142,Kosciol_odzyska_swoje_barwy___pomoze_Canaletto.html Kościół odzyska swoje barwy - pomoże Canaletto, 10.07.2009, gazeta.pl]</ref>. Odpowiedni barwnik ustalono na podstawie badań dawnych tynków kościoła. Całość kosztowała 2,3 miliona złotych i została zorganizowana z okazji [[Rok Fryderyka Chopina|Roku Fryderyka Chopina]]<ref>[http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,95190,7464076,Kosciol_wizytek_znowu_wyglada_jak_za_czasow_Canaletta.html Kościół wizytek znowu wygląda jak za czasów Canaletta, gazeta.pl, 18.01.2010]</ref>.

==Substancja zabytkowa==
===Fasada===
[[Plik:Bellotto Visitationist Church in Warsaw.jpg|mały|250x250px|Fasada kościoła na obrazie [[Canaletto|Canaletta]]]]
[[Plik:Kościół Wizytek (epitafium, B Podczaszyński).JPG|right|thumb|250px|Epitafium [[Bolesław Podczaszyński|Bolesława Podczaszyńskiego]]]]
[[Plik:Epitafium Henryka Marconiego Kościół Wizytek.JPG|right|thumb|250px|Rzeźba-epitafium [[Henryk Marconi|Henryka Marconiego]]]]
[[Plik:Tablica ksiądz Jan Zieja Kościół Wizytek.JPG|right|thumb|250px|Tablica epitafijna księdza [[Jana Zieja|Jana Ziei]]]]
[[Plik:Epitafium księdza Jana Twardowskiego w Kościele Wizytek.JPG|right|thumb|250px|Klęcznik-epitafium księdza [[Jan Twardowski|Jana Twardowskiego]]]]
Barokowa fasada projektu [[Gaetano Chiaveri]]ego (ustalono to wg najnowszych badań, wcześniej podawano za twórcę [[Karol Bay|Karola Baya]]) podzielona jest na trzy kondygnacje: dolną pięcioprzęsłową z kolumnami jońskimi, środkową z kolumnami kompozytowymi oraz najwyższą, dokończoną najprawdopodobniej przez [[Efraim Szreger|Efraima Szregera]].

W dolnej kondygnacji znajdują się cztery nisze, przeznaczone na nigdy tu nie ustawione posągi: św. Kazimierza Jagiellończyka, św. Joanny de Chantal, św. Moniki i św. Alojzego Gonzagi. Ponad niszami znajdują się herby-symbole Wizytek, a na skraju snopek Wazów oraz orzeł Gonzagów z odjętą [[Warszawa pod zaborami|w XIX wieku]] jedną głową (aby nie przypominał carskiego orła). Nad wejściem widnieje herb zakonu – serce z krzyżem przebite strzałami, otoczone koroną cierniową i opatrzone hierogramami Marii i Chrystusa.

W drugiej kondygnacji znajdują się posągi św. Franciszka Salezego (założyciela klasztoru Wizytek) oraz św. Augustyna (do którego reguły nawiązywał klasztor), a ponad nimi herby rodziny de Sales i św. Augustyna: płonące serce, pastorał i infuła. Pod oknem znajdują się herby Gonzagów i Wazów nakryte koroną, a w tympanonie oko opatrzności.

Ostatnia kondygnację fasady zdobią cztery rzeźby wykonane przez [[Jan Jerzy Plersch|Jana Jerzego Plerscha]]: po lewej św. Anna i św. Joachim, po prawej św. Józef i św. Jan Chrzciciel. W niszy pośrodku mieści się rzeźba Nawiedzenie.

===Wnętrze===
Kościół sklepiony jest kolebkowo z gurtami i lunetami, a ściany nawy wieńczy wysoki fryz. Kościół jest halowy, trójprzęsłowy, jednonawowy z kaplicami bocznymi i płytką kruchtą.

'''Ołtarz główny''' jest autorstwa [[Efraim Szreger|Efraima Szregera]] z rzeźbami [[Jan Jerzy Plersch|Jana Jerzego Plerscha]]. W centrum znajduje się [[Warszawa w XVIII wieku|XVIII-wieczny]] obraz Nawiedzenie Panny Maryi pędzla [[Tadeusz Kuntz|Tadeusza Kuntzego]]. Tabernakulum zostało ofiarowane siostrom przez [[Maria Ludwika Gonzaga|Marię Ludwikę Gonzagę]] jako hebanowy ołtarzyk, zdobiony srebrnymi płaskorzeźbami. W ołtarzu znajdują się także obrazy św. Fortunata i św. Konstantyna (męczennicy), a w trumienkach relikwie św. Romana i św. Jakuba.

'''Ambona''' autorstwa [[Jan Jerzy Plersch|Jana Jerzego Plerscha]] z 1760 roku jest jednym z najciekawszych elementów wystroju świątyni. Wykonana z pomalowanego na biało i złoconego drewna jest jedną z ok. 60 tzw. ambon łodziowych w Polsce. Swoją formą naśladuje przód łodzi wyposażonej w gruby maszt z żaglem, który skrzyżowany z reją tworzy krzyż. Żagiel targany wiatrem wyrywa się z rąk anioła. Na dziobie znajduje się srebrzysty orzeł rozpościerający skrzydła, który [[Warszawa w XIX wieku|XIX wieku]] przez wielu wiernych był uważany za symbol niepodległości, zaszyfrowany przed władzami rosyjskimi. Na chorągiewce umieszczono werset odnoszący się do Ewangelii św. Łukasza "Jezus uczył z łódki".

'''Ołtarze boczne''' – wszystkie oprócz jednego powstały około [[1756]] roku, najciekawsze pod względem artystycznym są ołtarz północno-zachodni z portretem św. Alojzego Gonzagi namalowanym przez [[Daniel Schultz Młodszy|Daniela Schultza Młodszego]] oraz ołtarz północny z obrazem [[Claude Callot]]a „św. Józef z Dzieciątkiem”. Oba pochodzą [[Warszawa w XVII wieku|z XVII wieku]].

Na pierwszym, południowym filarze znajduje się '''pomnik [[Kazimierz Brodziński|Kazimierza Brodzińskiego]]''' z [[1863]] roku, dzieło [[Władysław Oleszczyński|Władysława Oleszczyńskiego]], '''epitafium [[Antoni Strzałecki|Antoniego Strzałeckiego]]''', który wraz z [[Henryk Marconi|Henrykiem Marconim]] konserwował ten kościół oraz '''epitafium [[Bolesław Podczaszyński|Bolesława Podczaszyńskiego]]''' z płytą [[Andrzej Pruszyński|Andrzeja Pruszyńskiego]] z [[1877]] roku i medalionem portretowym [[Bolesław Syrewicz|Bolesława Syrewicza]] z [[1884]] roku. Na kolejnym filarze znajduje się '''pomnik [[Tadeusz Czacki|Tadeusza Czackiego]]''' wykonany przez [[Oskar Tomasz Sosnowski|Oskara Tomasza Sosnowskiego]] w [[1856]] roku oraz '''epitafium [[Jędrzej Śniadecki|Jędrzeja Śniadeckiego]]''' wykonane w brązie przez [[Pius Weloński|Piusa Welońskiego]] w [[1898]] roku.

Na bliższym filarze po lewej stronie nawy znajduje się '''rzeźba przedstawiająca [[Henryk Marconi|Henryka Marconiego]]''', który pracował przy konserwacji kościoła. Na dalszym filarze znajduje się '''epitafium [[Julian Bartoszewicz|Juliana Bartoszewicza]]''' z [[1872]] roku, wykonane przez [[Andrzej Pruszyński|Andrzeja Pruszyńskiego]].

Tablice epitafijne posiadają także dwaj kapłani, przez wiele lat związani z kościołem i klasztorem: [[Bronisław Bozowski]] oraz [[Jan Zieja]]. Wieloletnim rektorem kościoła był także znany poeta, ksiądz [[Jan Twardowski]]. W świątyni, zaraz przy wejściu, znajduje się jego niezwykły pomnik - epitafium w formie klęcznika, na którego oparciu wyryto jego ostatni wiersz, napisany przed śmiercią w [[Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny|szpitalu na Banacha]]. Obok wiersza przycupnęła mała biedronka.

==Zabudowania klasztorne==
[[Plik:Sala z kołowrotem Kościół Wizytek.JPG|right|thumb|250px|Sala z kołowrotem]]
Zabudowania na terenie klasztornym, w części poza klauzurą dostępnym do zwiedzania, wyglądają jak [[Warszawa w XVII wieku|z XVII wieku]] – uliczka wyłożona kocimi łbami, drewniana ([[Warszawa pod zaborami|XIX-wieczna]]) nadbudówka jednego z budynków klasztornych oraz niewielkie drzwi wychodzące na [[Ulica Karowa|ulicę Karową]], ale najważniejszym budynkiem jest drewniana kalwaria z [[1677]] roku, widoczna dobrze ze ścieżki [[skarpa wiślana|nadskarpowej]] obok gmachu informatyki [[UW]].

W sali na lewo od przedsionka klasztoru znajduje się tzw. sala z kołowrotem z II połowy [[Warszawa w XVII wieku|XVII wieku]]. Kołowrót do dziś służy do wymiany przedmiotów pomiędzy klasztorem a światem zewnętrznym.


==Przypisy==
<small><references /></small>

==Linki zewnętrzne==
*[http://www.sztuka.net.pl/palio/html.run?_Instance=www.sztuka.net.pl&_PageID=445&newsId=286&callingPageId=487&_CheckSum=847099599 kościół Wizytek na portalu sztuka.net]
*[http://www.ga.com.pl/warsza36.htm Zdjęcie kościoła Wizytek]
[[Kategoria:Kościoły|Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny]]
[[Kategoria:Śródmieście]]
[[Kategoria:Zabytki]]