Kościół św. Jana Bożego
|
| nr w rej. |
| 23 |
Kościół św. Jana Bożego i św. Andrzeja Apostoła – kościół rektorski Zakonu Szpitalnego Ojców Bonifratrów znajdujący się na Nowym Mieście przy ul. Bonifraterskiej 12 w Warszawie.
Historia[]
Kościół na projekcie Antoniego Solari
Kościół i szpital w 1872 roku
Fasada kościoła w okresie międzywojennym
W 1650 roku Bogusław Leszczyński ufundował kościół i klasztor bonifratrów w swojej miejscowości dziedzicznej, Lesznie, położonej pod Warszawą. Pierwszym przeorem klasztoru został ks. Modest Genoino, pochodzący z Neapolu i znany w Warszawie chirurg. Fundacja była skromna, a lokalizacja zbyt odległa od centrum miasta, co ograniczało rozwój zakonu. Bracia zakonni znaleźli jednak wsparcie w Tobiaszu Morsztynie, łowczym wielkim koronnym, oraz Janie Andrzeju Morsztynie, referendarzu koronnym. W swoim testamencie z 1664 roku Tobiasz Morsztyn zapisał fundusze na przeniesienie bonifratrów do dogodniejszej lokalizacji oraz na budowę nowego kościoła i klasztoru. Plac pod nową siedzibę znajdował się w rejonie Wielopola, w pobliżu późniejszego Pałacu Saskiego. Budowę kościoła i klasztoru ukończono w 1673 roku.
W 1713 roku król August II Mocny zakupił pałac Morsztyna i tereny przyległe, w tym grunt zajmowany przez bonifratrów. Zdecydował się na ich relokację, przeznaczając 12 000 talarów na budowę nowego kościoła i klasztoru na innym miejscu. Prace rozpoczęły się w 1728 roku, a wkrótce poświęcono nową świątynię, której architektami byli Antoni Solari i Józef Fontana.
Przy kościele w latach 1754–1760 powstał klasztor oraz szpital św. Jana Bożego dla umysłowo chorych. Kompleks stopniowo rozbudowywano, a w 1760 roku książę August Czartoryski sfinansował budowę sali chorych z 34 łóżkami. W testamencie Jakub Fontana, budowniczy kościoła, zapisał fundusze na dalsze wsparcie działalności szpitala. W 1765 roku prowincjał zakonu, Paschal Stirzelheimer, otrzymał doktorat z medycyny na Akademii Zamojskiej.
Bonifratrzy odegrali istotną rolę w powstaniach narodowych, za co spotkały ich represje ze strony władz carskich. Mimo trudności zakon kontynuował działalność, a niektórzy jego członkowie zdobywali wykształcenie medyczne.
Podczas powstania warszawskiego w 1944 roku kompleks bonifratrów – kościół, klasztor i szpital – stał się kluczowym punktem oporu. Budynki były bronione przez żołnierzy z batalionów „Zośka”, „Parasol” i „Czata 49”. Walki toczyły się zaciekle, a budynki doznały poważnych zniszczeń. Szpital, mimo trudnych warunków, nadal służył rannym, a zakonnicy nieśli pomoc, ryzykując własnym życiem.
Po wojnie, w latach 1948–1959, odbudowano kościół oraz część budynków klasztornych, rezygnując jednak z rekonstrukcji szpitala. Ruiny zostały rozebrane w 1966 roku. Odbudowana świątynia, której nadano wezwanie św. Jana Bożego, stała się ważnym miejscem dla społeczności lokalnej. We wnętrzu kościoła zachował się jedynie obraz św. Andrzeja z XVII wieku oraz obraz Najświętszej Marii Panny w ołtarzu głównym. W 1965 roku kościół i zespół klasztorny wpisano do rejestru zabytków. Świątynia była kościołem parafialnym do 2013 roku. Obecnie pozostaje ważnym świadectwem historii bonifratrów w Warszawie.
Galeria[]
