|
| nr w rej. |
| 456/1 |
Pałac Królikarnia
Królikarnia od strony skarpy
Kuchnia Królikarni
Królikarnia – klasycystyczny pałac znajdujący się przy ul. Puławskiej 113a na Mokotowie. Siedziba Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego.
Historia[]
Królikarnia w drugiej połowie XIX wieku
W XVIII wieku obszar Królikarni miał charakter zaplecza gospodarczego. Znajdowały się tam m.in. browar, cegielnia, młyn, karczma i zabudowania magazynowe. Istniał również usytuowany na zboczu wąwozu budynek kuchni pałacowej, zaprojektowany na wzór antycznego grobowca Cecylii Metelli w Rzymie, co było zgodne z ówczesnymi tendencjami klasycystycznymi.
Pałac Królikarnia został zaprojektowany przez Dominika Merliniego, jednego z najwybitniejszych architektów polskiego klasycyzmu, działającego na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego. Projekt nawiązywał do renesansowej willi Villa Rotonda pod Vicenzą autorstwa Andrei Palladia. Budowę prowadzono w latach 1782–1786 z inicjatywy Karola de Thomatis, królewskiego szambelana i bankiera. W 1794 roku, w czasie insurekcji kościuszkowskiej, w pałacu przebywał Tadeusz Kościuszko.
W 1816 roku Królikarnia przeszła na własność rodziny Radziwiłłów, a w 1849 została zakupiona przez Ksawerego Pusłowskiego. W 1879 roku pałac uległ częściowemu zniszczeniu w wyniku pożaru; odbudowę przeprowadził architekt Józef Huss. Wandalin Pusłowski przekazał część parku Towarzystwu Opieki nad Nieuleczalnie Chorymi. Po jego śmierci w 1884 roku nieruchomość na krótko znalazła się w rękach Aleksandra Druckiego-Lubeckiego, a w 1889 została odkupiona przez Martę Krasińską, córkę Wandalina. Organizowała ona w Królikarni wydarzenia charytatywne i udostępniała park pensjonariuszom pobliskiego zakładu opiekuńczego.
W dwudziestoleciu międzywojennym Królikarnia pozostawała w rękach prywatnych rodziny Krasińskich i pełniła funkcję rezydencjonalną. Park był częściowo udostępniany publicznie, m.in. podczas wydarzeń charytatywnych i kulturalnych. Pałac nie był w tym czasie poddawany gruntownej restauracji, a jego stan techniczny stopniowo się pogarszał; podejmowane w latach 30. XX wieku rozważania dotyczące zabezpieczenia i remontu zespołu pałacowo-parkowego nie zostały zrealizowane przed wybuchem II wojny światowej.
Pałac został poważnie zniszczony we wrześniu 1939 roku podczas obrony Warszawy. W czasie powstania warszawskiego w 1944 roku na terenie parku toczyły się walki z wojskami niemieckimi, w wyniku których spłonął budynek kuchni, zniszczeniu uległ taras z grotą oraz znaczna część drzewostanu.
W 1945 roku nieruchomość została przejęta przez miasto na mocy dekretu Bieruta. Odbudowę pałacu przeprowadzono w 1964 roku ze środków Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy oraz Wojska Polskiego. Projekt rekonstrukcji opracował Jan Bieńkowski, a rewaloryzację parku – Longin Majdecki. Spośród wnętrz historycznych pierwotny charakter zachowała jedynie Sala Okrągła. W 1965 roku w odbudowanym pałacu otwarto Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, będące oddziałem Muzeum Narodowego. Placówka prezentuje rzeźbę nowoczesną i współczesną, a w otaczającym pałac parku funkcjonuje Park Rzeźby z ekspozycją plenerową dzieł ze zbiorów muzeum. W bezpośrednim sąsiedztwie zespołu pałacowo-parkowego Królikarnia w latach 1968–1970 założono park Arkadia według projektu Longina Majdeckiego. Na jego terenie znajdują się trzy zbiorniki wodne: staw Arkadia oraz Stawy pod Królikarnią.
Od 2008 roku spadkobiercy rodziny Krasińskich podejmują starania o odzyskanie nieruchomości. Ustalono, że jej przejęcie nastąpiło z naruszeniem prawa, jednak nie przywrócono im prawa własności gruntu. W 2013 roku wystąpili do sądu o wydanie pałacu i eksmisję Muzeum Narodowego. W 2018 roku Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił roszczenie, uznając je za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W 2019 roku Sąd Apelacyjny uchylił ten wyrok i skierował sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność rozstrzygnięcia, czy powodowie posiadają skuteczne roszczenie procesowe o wydanie nieruchomości.
Galeria[]
